Interview Bart Van Coppenolle

In het voorjaar had ik in het kaffee van de Vooruit in Gent een gesprek met ingenieur-filosoof Bart Van Coppenolle. Hij combineerde zijn studies burgerlijk ingenieur elektro-mechanica met een studie van de filosofie en stond mee aan de wieg van KULeuven spin-off Metris. Na de verkoop van Metris aan Nikon richtte hij Right Brain Interface op, met videorecorder Bhaalu als belangrijkste product.

portfolio
bart van coppenolle

W: Wat zijn de unieke eigenschappen van een filosoof?

B: Ik heb over veel zaken een uitgesproken mening. Dat is een beetje in tegenspraak met het niet beantwoorden van vragen door filosofen, maar enkel het stellen van vragen. Ik ben veel bezig met het proberen formuleren van antwoorden. Dat wil niet zeggen dat die waar zijn of zeker zijn, maar ze zijn tenminste waar voor mij.

W: Bedoelt u dan vragen die u tegenkomt in uw professionele leven, of meer algemeen?

B: Meer algemeen, over het leven. Het is zelfs een beetje andersom, dat ik vanuit die filosofische vraagstelling en het proberen formuleren van antwoorden ook professioneel bezig ben. Zoals in mijn huidig bedrijf ‘Right Brain Interface’. De televisie ervaring die we gemaakt hebben is een zo’n spin-off van mijn filosofisch denken.

W: Wat doet Right Brain Interface precies?

B: Ik geloof heel sterk in de waarde van de neuropsychologie. In het proberen begrijpen van het brein, van de psyché. Als filosofen weten we dat we in een angst- en rationaliteit gedomineerde maatschappij leven. Ik heb er niet beter op gevonden dan een televisie ervaring te maken.
Zoals Google een linker hersenhelft interface is, waar je met tekst en taal actief dingen kan zoeken, zo kan je met Bhaalu – dat is de naam van het product, de beer uit het jungleboek – dingen ontdekken die beeld gebaseerd zijn en ontspannen. Met de videorecorder als basistechnologie willen we een ervaring brengen die zowel op het grote scherm als op het klein scherm mensen toelaat om wat rond te surfen en te zappen in de overvloed aan beeldinformatie. Het is eigenlijk vanuit een naïeve ingesteldheid gekomen om de moderne mens te helpen om terug te ontspannen, en niet enkel gestresseerd te werken.

W: Dus u vertrekt vanuit een bepaald wereldbeeld, dat u misschien tijdens uw filosofiestudie verder ontwikkeld hebt, en u probeert de stap naar de technologie te zetten.

B: Ik heb dit product niet ontwikkeld tijdens mijn studie filosofie, maar de vragen waar ik toen mee bezig was zijn de vragen waar ik nu nog steeds mee bezig ben en die hebben aanleiding gegeven tot dat wereldbeeld.

W: Vindt u dat de prikkels die ons bereiken te veel linker breinhelft georiënteerd zijn? Wil u daar een tegengewicht bieden?

B: Een beetje wel, het is zo dat we in de moderne wereld veel bezig zijn met angst, en met rationaliteit om met die angst om te gaan. Dit is een heel ander soort bezig zijn dan wanneer je gewoon op de zetel ligt en zapt. Misschien is dat een beetje therapeutisch, dat je kan ontspannen door beelden en verhalen in je brein te laten circuleren.

W: U hebt ook ingenieursstudies gedaan? Wat heeft u eerst gedaan, wat is de verhouding tussen die twee studies?

B: Ik heb mijn studie burgerlijk ingenieur elektro-mechanica gecombineerd met filosofie. Ik ben in die mechanica terecht gekomen uit een oprechte bewondering voor Newton als denker, magiër en wetenschapper. Wetenschap als de nieuwe magie met Newton als een van de laatste magiërs van het westen. Dat sprak me aan in zijn eenvoud en schoonheid. Niet dat ik dit echt terugvond in die ingenieursstudie, want dat ging dan eerder over machines. Ik heb ondertussen ook filosofie gedaan om te zoeken, om vragen te stellen, om bezig te zijn met een ander soort mentale houding. Ik heb filosofie gestudeerd tijdens mijn eerste of twee licentie ingenieur en tijdens mijn eerste doctoraatsjaren ingenieur. Als goeie drop-out ben ik echter niet verder gegaan met mijn doctoraatsstudie en heb ik uiteindelijk mijn diploma filosofie ook niet gehaald. Ik ben dan maar beginnen ondernemen, en heb mijn vorige bedrijf opgericht toen ik nog filosofie- en doctoraatsstudent was.

W: Metris was gespecialiseerd in heel fijne metingen, als ik het goed voor heb?

B: Ja, zowel voor auto’s als vliegtuigen als boten. Opmetingen in het productieproces, kijken of de vleugel past aan een vliegtuig, of de deur in een auto past, of de motor wel goed past.

W: Het bedrijf is overgekocht door Nikon, Is Metris ondertussen geïntegreerd?

B: Ja, Metris is geïntegreerd. Ik heb zelf de naam nog veranderd naar Nikon Metrology, Metris, genoemd naar de Griekse bosnimf, was een veel te mooie naam om achter te laten. Nikon Metrology was eerder een linker hersenhelft naam. Het gaat er goed mee. Ze zijn aan het groeien en winst aan het maken.

W: Ik had het geluk toevallig Metris aandelen in portefeuille te hebben toen het overnamebod kwam.

B: Dus u kende mij al langer?

W: Neen, ik kende het bedrijf, maar ik volgde jou niet persoonlijk. Ik had opgevangen dat u ook filosofie gestudeerd had, vandaar dat ik contact opgenomen heb.

B: Uw blog is met een flinke dosis ironie geschreven.

W: Ja, dat past volgens mij bij dat medium. Ik zie die blog vooral als een manier om professioneel gerelateerde zaken te delen met geïnteresseerde collega’s.

B: Hoe ben je in de Business Intelligence terecht gekomen?

W: Dat is heel organische gegroeid. Toen ik in het bedrijfsleven begon te werken merkte ik dat ik goed was in Excel. Ik heb me dan verder gespecialiseerd in het automatiseren van controlling- en rapporteringsprocessen in Excel en Access. Bij Corilus kreeg ik de kans om de Business Intelligence omgeving op te zetten met behulp van QlikView – een tool om business discovery te stimuleren aan de hand van in-memory dashboards die intuïtieve ontdekkingstochten doorheen de data mogelijk maken.

B: Heel linker hersenhelft dus.

W: De analyse van de data is een heel rationele bezigheid, maar er is ook een emotionele component. Het is de bedoeling dat de gebruiker op een intuïtieve manier met het dashboard kan werken. Hiervoor is een goed design erg belangrijk.

B: Er is dan een grote kloof tussen uw vluchtig, ironisch filosoferen en de harde data-werkelijkheid?

W: Binnen de business intelligence maakt het idee van de storytelling opgang. Je probeert de gegevens zo voor te stellen dat ze aansluit bij de verhalende manier waarop mensen hun informatie graag tot zich nemen. Zo hoop je bij de gebruikers van de dashboards emoties aan te spreken die leiden tot acties om de gemodelleerde business processen te verbeteren. Misschien is die kloof dus niet zo groot als ze op het eerste zicht lijkt.

Bhaalu

W: U hebt al een aantal keer de angst vermeld, is dat iets wat u filosofisch onderzocht heeft? Er zijn immers een aantal filosofen die rond dit thema gewerkt hebben, zoals Heidegger.

B: Ik ben zeker geïnspireerd door Heidegger. Ik heb een systeem uitgewerkt waarbij angst een belangrijke rol speel en hier een boek over geschreven, maar dat is nog niet gepubliceerd. Ik heb nog een zekere angst om het te publiceren. (lacht) Het is het verhaal van de evolutie van dier tot mens. Over de evolutie van de mens, als het Latijnse woord voor geest zoals in het spreekwoord ‘mens sane in corpore sano’, vanuit de anima, de ziel, the animal, en het begrijpen hoe de evolutie gestuurd door twee evolutionaire criteria, natuurlijke selectie en seksuele selectie, uiteindelijk de emoties angst en verlangen voortgebracht hebben in ons brein. In het boek heb ik het ook over het objectieve en het subjectieve denken in ons bewuste brein, en hoe je daaruit kan begrijpen wat het geheim is van de evolutie van ons brein, van de geest en van succesvolle evolutie. Geluk kan hierbij gezien worden als een soort evolutionaire zoetstof die als een beloning in ons brein aangemaakt wordt in de vorm van serotonine en dopamine. Daaruit heb ik een heel systeem van denken ontwikkeld. Hiervan is Bhaalu als videorecorder en televisie ervaring een toepassing.

W: Als ik het correct heb, heeft de studie filosofie u geholpen dit wereldbeeld te ontwikkelen. U hebt al een aantal keer het woord ondernemen genoemd. Je kan dat heel ruim zien maar ook smaller, als het opstarten van een onderneming en het proberen veroveren van een plaats op de markt. Verwoord ik dat zo correct?

B: Mijn wereldbeeld is door de filosofie ontstaan, maar ook door mijn ondernemen. En een van de frustraties die ik als ondernemer heb in onze huidige maatschappij, is dat je tegenwoordig niet geapprecieerd wordt voor het ondernemen. Ik als ondernemer lijd daaronder. Dat maakt mijn leven een stuk minder zinvol. Vanuit die struggle, heb ik dit wereldbeeld bedacht. Niet alleen vanuit de filosofie en de interesse in de psychologie en het brein, maar zeker ook vanuit het begrip dat ondernemers geen andere soort zijn. Wij zijn gewone mensen zoals iedereen en in iedereen zit er een ondernemer. Ge kunt niet anders. Handelen is ook zo’n woord dat vervuild geraakt is, dat een pejoratieve bijklank gekregen heeft. Handel drijven ten koste van de anderen, uw zakken vullen. Ondernemen is ook zo vervuild geraakt als een verwijt, alsof je een soort vuile kapitalist bent als je onderneem. In de oorspronkelijke betekenis is dit de activiteit waar alles om draait. Daarover gaat de evolutie. De evolutie is geen evolutie als er geen leven is, als er alleen maar stenen of objecten zijn die niet handelen en die geen wil hebben, dan is er geen evolutie. Zelfs planten hebben een wil, zelfs planten ondernemen. Ik heb twee druivelaars staan op een zekere afstand van elkaar, en de ene heeft wel degelijk de andere opgezocht. En zijn tak uitgestoken. Ben ik gek? Neen ik ben niet gek. Die plant wil ook groeien, net als ondernemers, soorten willen groeien. Ondernemen is handelen, en is helemaal niet zo pejoratief als erover gedaan wordt. En wij zijn als ondernemers zeker geen aparte soort die zo wat egoïstisch geflipt zijn. Neen we zijn gewone mensen.

W: De hoofdvraag in mijn onderzoek is of filosofen een unieke eigenschap hebben die hen goed geschikt maken voor de arbeidsmarkt.

B: Hetzelfde als de ondernemers, filosofen zijn ook geen aparte soort. Ondernemers en filosofen hebben gemeenschappelijke kenmerken: het vrije denken, het buiten de vakjes denken. Dat is wat ondernemers doen, en waar ook de roeping van de filosofen ligt. Niet dat ze dat allemaal doen. Een grote groep filosofen zijn ook maar pastoors in de kerk die preken wat er vastligt en die niet buiten begane paden durven treden. En helpt filosofie om kritische vragen te stellen, om out of the box te denken? Ja natuurlijk. En heb je dat net nodig om te kunnen ondernemen? Jazeker. Maar ondernemen doe je niet noodzakelijk op de arbeidsmarkt. Je creëert zelf uw arbeid. Heeft filosofie mij geholpen om te ondernemen? Jazeker, om te durven vrij te denken. Maar filosofen zijn geen aparte species. Er zijn geen unieke eigenschappen van filosofen. Filosofen zijn gewone mensen als iedereen.

W: Wat wel eens gezegd wordt, is dat filosofen erg getraind zijn in het logisch denken en dus erg goed probleemoplossend kunnen denken.

B: Logica is zeker een aspect van filosofie, maar ik denk dat ingenieurs en juristen ook goed logische kunnen denken. Dat is uiteindelijk de basis van rationaliteit. En filosofie is een vorm van rationaliteit, die niet eens de meest extreme vorm van linker hersenhelft rationaliteit is. De wetenschap is hierin extremer dan de filosofie. De filosofie heeft nog een aspect vrijheid in zich, wat goed is. Hierdoor is filosofie rijker dan wetenschap.

W: Is kunst dan eerder een rechterhersenhelftactiviteit?

B: Je kan niet zonder meer mensen in vakjes steken, want dan doe je tekort aan mensen. Dus je kan niet zeggen, kunstenaars zijn rechter hersenhelft mensen. Alle mensen hebben een linker- en rechterhersenhelft, en een linker- en rechterhersenhelftbewustzijn. Moet je om te kunnen creëren vrij kunnen denken? Ja, dat heb je nodig om te kunnen ondernemen, om kunst te kunnen maken. Maar je moet ook de nodige dosis discipline en techniek hebben. Elke kunstenaar is zowel een artiest, als een vakman. Dat vakman-zijn is meer linker hersenhelft, terwijl het creëren meer tot het vrije wilde denken behoort, maar het een sluit het ander niet uit, je hebt ze alle twee nodig.

W: Bedankt voor dit gesprek.